Quản lý dự án · Chương 4 · Mục 4.4
Sau khi đã có bảng ES/EF/LS/LF từ CPM/PERT, đây là lúc "vẽ" nó thành lịch làm việc dễ nhìn. Trang này dạy 3 kiểu biểu đồ: Gantt triển khai sớm, Gantt triển khai muộn (Gantt điều chỉnh), và biểu đồ đường chéo để theo dõi tiến độ thực tế.
Phần 1 · Nhắc lại trước khi vẽ
Biểu đồ Gantt (còn gọi sơ đồ ngang) do kỹ sư Henry L. Gantt phát minh năm 1910 ở Mỹ. Mục đích là xác định tiến độ hợp lý để thực hiện các công việc khác nhau trong dự án.
Nói đơn giản: mỗi công việc là một thanh ngang đặt trên trục thời gian — thanh bắt đầu ở đâu, kết thúc ở đâu, độ dài thanh chính là thời gian thực hiện. Nhìn một cái là biết ai đang làm gì, lúc nào.
Các công việc liệt kê theo cột dọc, mỗi công việc một dòng.
Thanh ngang trên cùng biểu diễn thời gian lịch (ngày/tuần/tháng).
Mỗi công việc vẽ bằng một đoạn thẳng ngang, độ dài = thời gian thực hiện.
Mũi tên (nếu có) thể hiện quan hệ phụ thuộc giữa các công việc.
Có thể tô màu khác nhau để phân biệt công việc găng và không găng.
Dữ liệu dùng xuyên suốt trang này — đúng ví dụ trong slide gốc (xây nhà máy có lò đốt, 8 công việc):
| TT | CV | Nội dung | CV trước | Thời gian (tuần) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | A | Xây dựng bộ phận bên trong | – | 2 |
| 2 | B | Sửa chữa mái và sàn | – | 3 |
| 3 | C | Xây ống gom khói | A | 2 |
| 4 | D | Đổ bê tông và xây dựng khung | B | 4 |
| 5 | E | Xây cửa lò chịu nhiệt | C | 4 |
| 6 | F | Lắp đặt hệ thống kiểm soát | C | 3 |
| 7 | G | Lắp đặt thiết bị lọc khí | D,E | 5 |
| 8 | H | Kiểm tra và thử nghiệm | F,G | 2 |
Đi xuôi lấy MAX: EF(H) = 15 tuần (đường găng A→C→E→G→H = 2+2+4+5+2 = 15). Đi ngược lấy MIN ra được B, D, F đều có dự trữ. Bảng đầy đủ nằm ngay dưới biểu đồ Gantt sớm.
Phần 2 · Mỗi việc bắt đầu SỚM nhất có thể
Mỗi công việc vẽ bắt đầu ngay tại thời điểm ES (sớm nhất có thể) và kết thúc tại EF. Thanh màu đỏ là công việc nằm trên đường găng (TF=0) — dời sớm hay muộn ở đây đều làm dự án trễ.
Trục ngang chia theo tuần: cột đánh số "k" biểu diễn khoảng thời gian từ tuần (k−1) đến tuần k. Mỗi thanh trải đúng từ mốc ES đến mốc EF của công việc đó (tính bằng tuần) — đối chiếu chính xác từng số ở bảng ES/EF/LS/LF ngay dưới đây.
| CV | T | ES | EF | LS | LF | TF |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 2 | 0 | 2 | 0 | 2 | 0 |
| B | 3 | 0 | 3 | 1 | 4 | 1 |
| C | 2 | 2 | 4 | 2 | 4 | 0 |
| D | 4 | 3 | 7 | 4 | 8 | 1 |
| E | 4 | 4 | 8 | 4 | 8 | 0 |
| F | 3 | 4 | 7 | 10 | 13 | 6 |
| G | 5 | 8 | 13 | 8 | 13 | 0 |
| H | 2 | 13 | 15 | 13 | 15 | 0 |
A → C → E → G → H = 2+2+4+5+2 = 15 tuần. B (dự trữ 1 tuần) và F (dự trữ 6 tuần) có thể trễ trong giới hạn đó mà không ảnh hưởng dự án.
Phần 3 · Mỗi việc bắt đầu MUỘN nhất có thể vẫn kịp
Lần này mỗi công việc dời sang phải tối đa — bắt đầu tại LS, kết thúc tại LF. Công việc găng (đỏ) không nhúc nhích vì TF=0, chỉ B và F dịch sang phải so với bản "triển khai sớm".
B dịch từ tuần 0-3 (sớm) sang tuần 1-4 (muộn); F dịch từ tuần 4-7 sang tuần 10-13. Khoảng dịch chuyển đúng bằng TF của từng công việc (B: 1 tuần, F: 6 tuần). Đây chính là "vùng đệm" mà người quản lý dự án có thể tận dụng để điều phối nhân lực, máy móc mà không ảnh hưởng tiến độ chung.
Mục 4.4.3 giáo trình gọi đây là biểu đồ Gantt điều chỉnh: công việc nối tiếp nhau (cái này bắt đầu đúng lúc cái kia kết thúc) vẽ chung một hàng; công việc chạy song song thì tách hàng khác. Cách này cho thấy rõ hơn có bao nhiêu luồng công việc độc lập đang chạy cùng lúc.
| Làn | Chuỗi công việc nối tiếp | Vì sao gộp chung hàng |
|---|---|---|
| 1 | A → C → E → G → H | Đây chính là đường găng — mỗi việc bắt đầu ngay khi việc trước xong |
| 2 | B → D | D bắt đầu đúng lúc B kết thúc (tuần 3) |
| 3 | F | Đứng một mình vì sau F không có việc nào nối tiếp trực tiếp trước J/H theo kiểu dây chuyền |
Phần 4 · Khi nào dùng Gantt, khi nào không
| Nội dung | |
|---|---|
| ✅ Ưu điểm | Dễ xây dựng, dễ đọc; thấy ngay tổng thời gian và tiến độ; là cơ sở phân bổ nguồn lực hợp lý. |
| ⚠️ Nhược điểm | Khó thể hiện mối quan hệ phụ thuộc phức tạp giữa các công việc (không rõ "vì sao" một việc phải chờ); chỉ phù hợp dự án quy mô nhỏ, không quá nhiều công việc chồng chéo. |
Câu hỏi chính giáo trình đặt ra: dù ra đời từ 1910, Gantt vẫn phổ biến nhất vì nó trả lời đúng câu người quản lý thực tế cần nhất — "hôm nay ai đang làm gì, còn bao lâu nữa xong" — nhanh hơn bất kỳ sơ đồ mạng nào. Sơ đồ mạng (AOA/AON) mạnh về logic phụ thuộc, Gantt mạnh về lịch trực quan; dự án thực tế thường dùng CẢ HAI cùng lúc, mỗi cái một mục đích.
Phần 5 · Mục 4.4.4
Dùng để theo dõi tiến độ thực hiện kế hoạch trên cơ sở đối chiếu giữa kế hoạch với thực tế — khác Gantt ở chỗ Gantt cho biết lịch dự kiến, còn biểu đồ đường chéo cho biết đang chạy nhanh hơn hay chậm hơn lịch đó.
Trục tung: tiến độ dự kiến (cộng dồn) của các công việc.
Trục hoành: tiến độ thực tế (cộng dồn) thực hiện các công việc đó.
Đường chéo (phân giác): nơi thực tế đúng bằng kế hoạch — "đường chuẩn" để so sánh.
| Thời gian (tuần) | CV1 | CV2 | CV3 |
|---|---|---|---|
| Kế hoạch | 3 | 2 | 2 |
| Thực tế | 3 | 1 | 5 |
A nằm đúng trên đường chéo: đây là điểm mà nếu làm đúng kế hoạch, tổng khối lượng dự kiến sau CV1+CV2+CV3 = 3+2+2 = 7 sẽ tương ứng thực tế cũng đạt mốc 7. A' lệch sang phải, ra ngoài đường chéo: thực tế phải làm tới 3+1+5 = 9 mới đạt cùng khối lượng đó — nghĩa là chậm hơn kế hoạch. Quy tắc chung: điểm càng lệch phải/dưới đường chéo, tiến độ càng chậm; điểm lệch trái/trên đường chéo nghĩa là vượt tiến độ.
Biểu đồ đường chéo hữu ích khi dự án có số công việc không quá nhiều — dùng làm công cụ kiểm tra, theo dõi tiến độ hoàn thành theo thời gian thực, bổ trợ cho Gantt chứ không thay thế.
Phần 6 · Tự kiểm tra
1. Vì G nằm trên đường găng (TF=0) — ES=LS và EF=LF, nên "sớm nhất" và "muộn nhất" trùng nhau, không có chỗ để dịch chuyển.
2. Điểm phía trên đường chéo nghĩa là ở cùng một mức tiến độ thực tế, khối lượng dự kiến cần đạt cao hơn — nói cách khác, thực tế đã vượt kế hoạch (làm nhanh hơn dự kiến).
3. Với dự án nhiều công việc, chỉ nhìn các thanh ngang không thể biết ngay công việc nào đang chặn công việc nào (quan hệ tiền nhiệm). Khi một công việc bị trễ, Gantt thuần túy không tự động cho biết việc đó có đẩy lùi đường găng hay không — phải quay lại sơ đồ mạng (AOA/AON) để kiểm tra.